نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس دانشگاه فرهنگیان قم، قم، ایران.

2 پژوهشگر حوزه، قم، ایران.

چکیده

این پژوهش به انگیزۀ ترسیم فرهنگ قرآن کریم دربارۀ مبنامحوری اصل معاشرت معروف‌گونه با زنان و تعارض آن با رویکرد رفتارمحور برخی قرآن‌پژوهان در این باره، با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره گرفتن از تفسیر اجتهادی، آیات مربوط و برداشت‌های قرآن‌پژوهان را مورد واکاوی قرار داده و طی آن روشن ساخته که نگاه قرآن کریم به قاعدۀ مزبور، نگاهی مبنامحور بوده که به شخصیت و کرامت زن نیز توجه نموده است. بر خلاف رویکرد رفتارمحور به اصل معاشرت به معروف با زنان که حسن معاشرت و مدارای با زن را نه از جنبۀ شایستگی‌های وی، بلکه از جهت ترحم و انگارۀ ضعف و سستی زنان در برخی صفات انسانی و برتری ذاتی مردان نسبت به آن‌ها، لازم می‌داند فرهنگ قرآن کریم، برتری جنسیتی را مردود می‌شمارد و آفرینش زن را  که در رویکرد رفتارمحور از دندۀ مرد بوده و به تعابیری از نقص و پستی برخوردار بوده همچون آفرینش مرد، از نفس واحده می‌شمارد و تفاوتی از این جهت در نظام آفرینش انسان‌ها قائل نیست.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Principle of Treating with Kindness in the Qur'an: A foundation- Based Approach versus the Behavior-based Approach

نویسندگان [English]

  • Masoomeh Hafezi 1
  • Mohammad Reza Mirzaei 2

1 Teacher of Farhangian University of Qom, Qom, Iran.

2 Researcher, Qom, Iran.

چکیده [English]

Using a descriptive-analytical method this research attempts to discover the culture of the holy Quran on the foundation- based Approach of the Principle of “treating with Kindness with women” and its conflict with the behavior-based approach of some of the Qur'an’s scholars in this regard. It also takes the advantages of using independent interpretation of relevant verses as well as the Qur'an scholars’ perceptions and analyzing them. As a result of these analyses, it was illustrated that Quran holds a foundation- based approach towards this issue and considers the personality of a female as the subject of behavior. According to the culture of the Holy Qur'an, a female, like a male, has dignity. Culture of Quran is opposed to a behavior-based approach towards the principle of treating with kindness with female which necessitates tolerance and kindness towards female not in terms of female’s merits and worthiness but as a result of considering females as piteous, weak and frail in some of human traits and believing in the inherent superiority of males over females. The culture of the Holy Qur'an rejects the gender superiority, and contrary to behavior-based approach which believes that female is inferior to male and it has some defects in its creation, it considers exactly the same creation for male and female, both from one unit essence and recommends that regarding this sense, there is neither difference nor superiority in creation system of human beings.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Principle of Treating with Kindness
  • foundation- based Approach
  • Behavior- based Approach
  • Female Dignity

 

  1. تورات (2002)، چاپ سوم، ترجمۀ قدیم.
  2. ثقفی تهرانی، محمد (1398)، روان جاوید، تهران: انتشارات برهان.
  3. جعفری، محمدتقی (1361)، ترجمه و شرح نهج البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  4. جوادی آملی، عبدالله (1388)، تسنیم(تفسیر قرآن کریم)، قم: اسراء.
  5. ــــــــــــــــــ (1392)، حق و تکلیف در اسلام، قم: اسراء.
  6. ــــــــــــــــــ (1395)، زن در آینۀ جلال و جمال، قم: اسراء.
  7. حکمت‌نیا، محمود (1390ـ‌الف)، حقوق زن و خانواده، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  8. ــــــــــــــــــ (1390ـ‌ب)، فلسفۀ نظام حقوق زن، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  9. رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی‌سعد (1371)، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  10. سالاری‌فر، محمدرضا (1385)، خانواده در نگرش اسلام و روان‌شناسی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  11. طالقانی، سیدمحمود (1362)، پرتوی از قرآن، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  12. طباطبایی، سید محمد حسین (1374)، تفسیر المیزان، ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر نشر انتشارات اسلامی.
  13. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد (1364)، اخلاق ناصری، تصحیح و توضیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران: خوارزمی.
  14. مطهری، مرتضی (1386)، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران: صدرا.
  15. مهریزی، مهدی (1382)، شخصیت و حقوق زن در اسلام، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  16. قرآن کریم، ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.
  17. ابن‌جزی غرناطی، محمد بن احمد (1416)، کتاب التسهیل لعلوم التنزیل، بیروت: شرکت دار الرقم بن ابی‌الارقم.
  18. ابن‌شعبۀ حرانی، حسن بن علی (1404)، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، تحقیق و تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: جامعۀ مدرسین.
  19. ابن‌عربی، ابوعبدالله محیی‌الدین محمد (1422)، تفسیر ابن‌عربی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  20. ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو (1419)، تفسیر القرآن العظیم،بیروت: دار الکتب العلمیة.
  21. بحرانی، سیدهاشم (1416)، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت.
  22. حرّ عاملی، محمد بن حسن (1409)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  23. حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین بن احمد (1363)، تفسیر اثنی‌عشری، تهران: انتشارات میقات.
  24. حقی بروسوی، اسماعیل (بی‌تا)، تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر.
  25. رشید رضا، محمد (بی‌تا)، تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، بیروت: دار المعرفة.
  26. زحیلی، وهبه (1422ق)، تفسیر الوسیط، دمشق: دارالفکر.
  27. زیدان، عبدالکریم (1417ق/1997م)، المفصل فی احکام المرأة و البنت المسلم فی الشریعةالاسلامیة، بیروت: مؤسسة الرسالة.
  28. شمس‌الدین، محمدمهدی (1996)، مسائل حرجة فی فقه المرأة، بیروت: المؤسسة الدولیة للدراسات و النشر.
  29. شیخ طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  30. طبرسی (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
  31. عسیلی، عبدالله عبدالمنعم (1432)، الفروق الفقهیة بین الرجل و المرأة فی الاحوال الشخصیة، عمان: دار النفاش.
  32. عک، خالد عبدالرحمن (1419)، بناء الاسرةالمسلمة فی ضوء القرآن و السنة، بیروت.
  33. غزالی، محمد بن محمد (1402ق‌ـ1982م)، احیاء علوم الدین، بیروت: دارالمعرفة.
  34. فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر (1420)، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  35. فیض کاشانی، ملامحسن (1415)، تفسیر الصافی، تهران: انتشارات الصدر.
  36. ـــــــــــــــــــــــ (بی‌تا)، المحجة البیضاء فی تهذیب الأحیاء، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  37. قرشی، سید علی اکبر (1377)، تفسیر احسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت.
  38. کاشفی سبزواری، حسین بن علی (1369)، مواهب علیة، تهران: سازمان چاپ و انتشارات اقبال.
  39. گنابادی، سلطان محمد (1408)، تفسیر بیان السعادة، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
  40. مراغی، احمد بن مصطفی (بی‌تا)، تفسیر مراغی، ج2، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  41. مظهری، محمد ثناءالله (1412)، التفسیر المظهری، پاکستان: مکتبة رشدیة.
  42. مقدم، محمد احمد اسماعیل (1426ق/2005م)، المرأة بین تکریم الاسلام و اهانةالجاهلیة، اسکندریة: دار الایمان.
  43. مکارم شیرازی، ناصر (1421)، الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، قم: مدرسة امام علی بن ابی‌طالب.