نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.

2 دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.

چکیده

«منابع تفسیر» از مباحث پراهمیت در مناهج تفسیری است. این منابع ریشه در وحی و بازتعریف آن دارند یا برگرفته از تلاش عقلانی و تجربۀ بشر در طول قرون و اعصار است. تفاوت مناهج و روش‌های تفسیری، با منابعی که مفسر انتخاب می‌کند، ارتباط دارد. مقالۀ حاضر تلاش دارد تا دیدگاه استاد معرفت را دربارۀ منبعیت گفتار صحابه و تابعان به دست آورد و تمایزات این دیدگاه‌ را با علامه طباطبایی بررسی کند. اهمیت گزینش این دو مفسر در آن است که یکی به شدت به منبع قرآن به قرآن توجه کرده و دیگری بر روایات و آثار تفسیری تمرکز دارد. مقالۀ حاضر به ترتیب، دیدگاه تطبیقی استاد معرفت و علامه طباطبایی را دربارۀ اقوال صحابه و تابعان بررسی کرده است. این مقاله دلیل حجیت و اعتبار هر یک از منابع مذکور و مشترکات و امتیازات نظر ایشان با علامه طباطبایی را بررسی کرده است. نتیجۀ بررسی، آن است که ریشۀ اختلاف‌نظر، به درهم‌آمیختگی علوم ابزاری و علوم منبعی تفسیر، تفاوت در تعریف تفسیر و تفکیک‌ناشدگی اصطلاحات تفسیر و تبیین قرآن برمی‌گردد.
واژگان کلیدی: منابع تفسیر، مناهج تفسیری، تفسیر روایی، آیت‌الله معرفت، علامه طباطبایی، صحابه، تابعان.
«منابع تفسیر» از مباحث پراهمیت در مناهج تفسیری است. این منابع ریشه در وحی و بازتعریف آن دارند یا برگرفته از تلاش عقلانی و تجربۀ بشر در طول قرون و اعصار است. تفاوت مناهج و روش‌های تفسیری، با منابعی که مفسر انتخاب می‌کند، ارتباط دارد. مقالۀ حاضر تلاش دارد تا دیدگاه استاد معرفت را دربارۀ منبعیت گفتار صحابه و تابعان به دست آورد و تمایزات این دیدگاه‌ را با علامه طباطبایی بررسی کند. اهمیت گزینش این دو مفسر در آن است که یکی به شدت به منبع قرآن به قرآن توجه کرده و دیگری بر روایات و آثار تفسیری تمرکز دارد. مقالۀ حاضر به ترتیب، دیدگاه تطبیقی استاد معرفت و علامه طباطبایی را دربارۀ اقوال صحابه و تابعان بررسی کرده است. این مقاله دلیل حجیت و اعتبار هر یک از منابع مذکور و مشترکات و امتیازات نظر ایشان با علامه طباطبایی را بررسی کرده است. نتیجۀ بررسی، آن است که ریشۀ اختلاف‌نظر، به درهم‌آمیختگی علوم ابزاری و علوم منبعی تفسیر، تفاوت در تعریف تفسیر و تفکیک‌ناشدگی اصطلاحات تفسیر و تبیین قرآن برمی‌گردد.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study on Ayatollah Marefat and Allameh Tabataba'i's Perspectives on the Exploitation of the Companions and the followers’ speeches in the Quran Interpretation

نویسندگان [English]

  • Abdul Karim Bahjat Pour 1
  • Mohsen Qamarzadeh 2

1 Associate Professor, Institute for Islamic Culture and Thought, Tehran, Iran.

2 Graduated from Doctor of Quran Sciences and Hadith Sciences and Research Branch, Tehran, Iran.

چکیده [English]

“Sources of Interpretation” are an important topic in the interpretative methods. These sources are rooted in revelation (Wahy) and redefined version or they have been derived from rational effort and human experience in the course of centuries. The difference among interpretative methods is related to the sources selected by interpreters. The present article tries to find out the viewpoints of Ayatollah Marefat about the exploitation of the companions and followers speeches, and it also examines the distinctions of this view with the one of Allamah Tabatabai. The importance of choosing these two interpreters is due to the fact that one of them strongly focuses on the source of the Quran and the other one focuses on interpreted works and narratives. This article examines the comparative view of Professor Ma'refat and Allameh Tabatabai on the words of followers and companions, respectively. It also studies the reasons behind verification and validation of each mentioned sources as well as the privileges of their viewpoints and their shared points with Allamah Tabatabai’s point of view. The results of this study show that the present disagreement is rooted in the interconnection of instrumental sciences and the science of interpretation sourcing, the difference in interpretation defining and the inherent integrity of interpretation and explanation terminologies of Quran which are by no means neither separable nor breakable.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Interpretation sources؛ Interpretation methods؛ Narrative interpretation؛ Ayatollah Marefat
  • Allameh Tabatabai؛ Companions؛ Followers

 

  1. بابایی، علی‌اکبر (1386)، «منابع تفسیری و ضرورت شناخت آن»، سایت اندیشۀ قم، http://www. andisheqom. com/
  2. ــــــــــ (1391)، تفسیر فریقین؛ تاریخ، مبانی و منابع، تهران‌ـ‌قم: انتشارات مذاهب اسلامی.
  3. طباطبایی، سیدمحمد‌حسین (1379)، قرآن در اسلام، قم: دار الکتب الاسلامیه.
  4. معرفت، محمدهادی (1379)، تفسیر و مفسران، جلد2، قم: مؤسسۀ فرهنگی انتشاراتی التمهید، چاپ اول.
  5. ـــــــــــــــ (1384)، «صحابه از منظر اهل‌بیت»، مجلۀ طلوع، ش 13 و 14، بهار و تابستان.
  6. قرآن کریم.
  7. ابن‌طاووس، علی بن موسی (بی‌تا)، سعد السعود للنفوس منضود، قم: دار الذخائر، چاپ اول.
  8. بغدادی، أحمد بن علی (بی‌تا)، الکفایة فی علم الروایة، مدینه: المکتبة العلمیة.
  9. بهجت‌پور، عبدالکریم (1392)، تفسیر تنزیلی؛ مبانی، اصول، قواعد، فواید، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  10. ذهبی، محمدحسین (1396)، التفسیر و المفسرون، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
  11. رشید رضا، محمد (1990)، تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
  12. زرقانی، محمد بن عبدالعظیم (بی‌تا)، مناهل العرفان فی علوم القرآن، بی‌جا: دار احیاء التراث العربی.
  13. شیخ طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۹)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  14. طباطبایـی، محمدحسیـن (1390)، المیزان فی تفسیـر القرآن، جلـد20، لبنان، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
  15. طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۴۷)، جوامع الجامع، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  16. فخر رازی، محمد بن عمر (1420/1999م)، تفسیر کبیر، بیروت: مکتب تحقیق دار احیاء التراث العربی.
  17. فیض کاشانی، ملامحسن (۱۴۱۶)، تفسیر صافی، تهران: مکتبة الصدر.
  18. المروزی، محمد بن نصر (۱۴۰۸)، السنةالمروزیة، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیة.
  19. معرفت، محمدهادی (1387)، التفسیر الأثری الجامع، ج6، قم: مؤسسۀ فرهنگی انتشاراتی التمهید، چاپ اول.