نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و دانشجوی دکتری مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان، قم، ایران.

چکیده

خاستگاه‌های اختلاف فقیهان در فتاوا متفاوت و پر شماراست، به‌گونه ای‌که پرداختن به هریک از آن‌ها مستلزم نگارش کتاب‌هایی است. یکی از علل بسیارمهم و تاثیرگذار در اختلاف فتاوای مجتهدان، چگونگی نگاه آن‌ها به ظواهر کتاب الهی یعنی قرآن به لحاظ حجیت و اعتبار است. در طول تاریخ پس از ظهور اسلام و پس از رحلت خاتم رسولان، اختلاف نگاه نسبت به ظواهر قرآن رخ نمود و با گذر زمان و توسعه علوم بشری و اسلامی‌گستره و عمق این اختلافات بیشتر شد و اکنون چگونگی نگاه به ظواهر قرآن بخشی از مباحث دانش اصول فقه را تشکیل می‌دهد. نویسنده در این مقاله سعی نموده که نگاه باورمندان به حجیت ظواهر قرآن و منکران آن را تبیین کند و پیامد‌های کلی التزام به هر یک از دیدگاه‌ها را بنمایاند و طبعا از ورود به جزئیات که دامنه‌ای بس‌گسترده دارد، پرهیز نموده است
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Literal Meaning of Quran Verses and Their Role in Disagreements Over Fatwa Among Fuqaha

نویسندگان [English]

  • Seyyed Hamid Jazaeri 1
  • Mohammad As'adi 2

1 Assistant Professor of Al-Mustafa Al-Almiyah Society, Qom, Iran.

2 Graduated from Qom Seminary and Ph.D. Student of Islamic Religions, University of Religions, Qom, Iran.

چکیده [English]

The origin of the disagreements among fuqaha in fatwa is so numerous and various that analyzing each one needs writing as much as a book. One of the main and influential reasons for the disagreements among fuqaha is the way they look at the literal meanings of the Holy Quran, meaning Quran in terms of credit. Over the history, after the emergence of Islam and after the demise of the Holy Prophet, disputes over the meanings of Quran came into stage. As the time passed and major progress was made in the world of science and Islamic studies, the conflicts grew worse, and now the way to approach the meanings of Quran verses forms parts of the discussion in fiqh. In the present article, the writer tries to explain the view of believers in authority of Quran literal meanings and the general consequence of sticking to any of the views. Obviously, care has been taken to not enter into the details which are so broad and comprehensive.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • authority؛ appearance؛ fuqaha
  • inference؛ fuqaha fatwa

1.       قرآن کریم

2.       آخوند خراسانی، محمد کاظم، کفایه الاصول، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، 1413 ق.

3.       ابن حزم، علی، الاحکام فی اصول الاحکام، به کوشش احمد شاکر، المکتب الإسلامی، بیروت، چ دوم، 1403 ق.

4.       ابن عاشور، محمد طاهر، تفسیر التحریر والتنویر، الدار التونسیة للنشر، 1997 م.

5.       اختری، عباسعلی، دائره المعارف جامع اسلامی، مؤسسه فرهنگی آرایه، تهران، ناشر دیجیتالی مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.

6.       استرآبادی، ملا محمد امین، الفوائدالمدنیه، انتشارات جامعه مدرسین قم، چ اول، 1424 ق.

7.       انصاری، شیخ مرتضی، فرائد الاصول، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، 1413 ق.

8.       بستانی، فؤاد افرام، فرهنگ ابجدی عربی به فارسی، رضا مهیار، اسلامی، ناشر دیجیتالی؛ مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.

9.       الترمذی، محمد بن عیسی بن سَوْرة بن موسی بن الضحاک، الترمذی، أبو عیسى، دار الغرب الإسلامی، بیروت، 1998.

10.    جناتی، محمد ابراهیم، تاریخ تحولات و کیفیت بیان فقه، مؤسسه فرهنگی اجتهاد، قم، چ اول، 1389 ش.

11.    جوزی، ابن قیم، اعلام الموقعین، دار الکتب العلمیة، بیروت، چ اول، 1411 ق.

12.    حر عاملی، وسائل الشیعه، آل البیت لاحیاء التراث قم، 1412 ق.

13.    حکیم، محمد تقی، الاصول العامه للفقه المقارن، مؤسسه آل البیت، بیروت، دوم، 1979م.

14.    خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیرالقرآن، دارالزهرا، بیروت، چ هشتم، 1401 ق.

15.    راغب اصفهانی، محمد، مفردات الفاظ قرآن، مکتبه المرتضویه، قم، 1392 ق.

16.    ---------------، مقدمه جامع التفاسیر، کویت، دارالدعوه، 1405 ق.

17.    رمضان حسن، خالد، معجم اصول الفقه، مصر، الروضه، چ اول، 1998م.

18.    الزلمی، مصطفی ابراهیم، خاستگاههای اختلاف در فقه مذاهب، مترجم: حسین صابری، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، چ دوم، 1375 ش.

19.    سیوطی، جلال الدین، الاتقان فی علوم القرآن، دارالفکر، لبنان، 1416 ق.

20.    الشهیدالثانی، جمال الدین ابی منصور الشیخ حسن بن زین الدین، معالم الدین فی الاصول، کتابفروشی اسلامیه، تهران.

21.    صدر، محمد باقر، دروس فی علم الاصول، مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیة للشهید صدر، قم، اول، 1429 ق.

22.    صدوق، محمد بن علی بن بابویه، التوحید، جامعه مدرسین، 1415 ق.

23.    طباطبایی، محمد حسین، شیعه در اسلام، جامعه مدرسین، قم، چ چهاردهم، 1379.

24.    --------------، تفسیرالمیزان، اعلمی، بیروت، 1393 ق.

25.    عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، کتاب فروشی اسلامیه، ششم، تهران، 1367 ش.

26.    عیاشی، ابونصر محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، (قرن سوم)، رسولی محلاتی، هاشم، مطبعه العلمیه، قم، 1368.

27.    غروی نائینی، محمد حسین، فوائدالاصول، انتشارات مؤسسه نشر اسلامی، قم.

28.    غزالی، محمد، المستصفی من علم الاصول، مدینه منوره، شرکة المدینة المنورة للطباعة، 2008م.

29.    فاضل، محمد، سیری کامل در اصول فقه، فیضیه، قم، چ اول، 1378 ش.

30.    قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت .

31.    کلینی، ابی جعفر محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، 1375.

32.    لویس معلوف، فرهنگ المنجد، بیروت، دارالمشرق، چ بیست و یک، 1986م.

33.    مشکینی اردبیلی، علی، اصطلاحات الاصول، حکمت، قم، چ دوم، 1348ش.

34.    --------------، الرسائل الجدیده، المکتبه الاسلامیه الکبری، قم، چ دوم، 1397ق.

35.    مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، دارالکتب العلمیه، قم، چ دوم، 1391ق.

36.    موسوی بجنوردی، سید میرزا حسن، منتهی الاصول، مکتبه بصیرتی، قم، چ دوم.

37.    نوری، میرزا محمد حسین، فصل الخطاب فی اثبات کتاب رب الارباب.

 

38.    ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، نشر نی، تهران، چ دوم، 1380

1.       قرآن کریم

2.       آخوند خراسانی، محمد کاظم، کفایه الاصول، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، 1413 ق.

3.       ابن حزم، علی، الاحکام فی اصول الاحکام، به کوشش احمد شاکر، المکتب الإسلامی، بیروت، چ دوم، 1403 ق.

4.       ابن عاشور، محمد طاهر، تفسیر التحریر والتنویر، الدار التونسیة للنشر، 1997 م.

5.       اختری، عباسعلی، دائره المعارف جامع اسلامی، مؤسسه فرهنگی آرایه، تهران، ناشر دیجیتالی مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.

6.       استرآبادی، ملا محمد امین، الفوائدالمدنیه، انتشارات جامعه مدرسین قم، چ اول، 1424 ق.

7.       انصاری، شیخ مرتضی، فرائد الاصول، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، 1413 ق.

8.       بستانی، فؤاد افرام، فرهنگ ابجدی عربی به فارسی، رضا مهیار، اسلامی، ناشر دیجیتالی؛ مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.

9.       الترمذی، محمد بن عیسی بن سَوْرة بن موسی بن الضحاک، الترمذی، أبو عیسى، دار الغرب الإسلامی، بیروت، 1998.

10.    جناتی، محمد ابراهیم، تاریخ تحولات و کیفیت بیان فقه، مؤسسه فرهنگی اجتهاد، قم، چ اول، 1389 ش.

11.    جوزی، ابن قیم، اعلام الموقعین، دار الکتب العلمیة، بیروت، چ اول، 1411 ق.

12.    حر عاملی، وسائل الشیعه، آل البیت لاحیاء التراث قم، 1412 ق.

13.    حکیم، محمد تقی، الاصول العامه للفقه المقارن، مؤسسه آل البیت، بیروت، دوم، 1979م.

14.    خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیرالقرآن، دارالزهرا، بیروت، چ هشتم، 1401 ق.

15.    راغب اصفهانی، محمد، مفردات الفاظ قرآن، مکتبه المرتضویه، قم، 1392 ق.

16.    ---------------، مقدمه جامع التفاسیر، کویت، دارالدعوه، 1405 ق.

17.    رمضان حسن، خالد، معجم اصول الفقه، مصر، الروضه، چ اول، 1998م.

18.    الزلمی، مصطفی ابراهیم، خاستگاههای اختلاف در فقه مذاهب، مترجم: حسین صابری، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، چ دوم، 1375 ش.

19.    سیوطی، جلال الدین، الاتقان فی علوم القرآن، دارالفکر، لبنان، 1416 ق.

20.    الشهیدالثانی، جمال الدین ابی منصور الشیخ حسن بن زین الدین، معالم الدین فی الاصول، کتابفروشی اسلامیه، تهران.

21.    صدر، محمد باقر، دروس فی علم الاصول، مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیة للشهید صدر، قم، اول، 1429 ق.

22.    صدوق، محمد بن علی بن بابویه، التوحید، جامعه مدرسین، 1415 ق.

23.    طباطبایی، محمد حسین، شیعه در اسلام، جامعه مدرسین، قم، چ چهاردهم، 1379.

24.    --------------، تفسیرالمیزان، اعلمی، بیروت، 1393 ق.

25.    عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه، کتاب فروشی اسلامیه، ششم، تهران، 1367 ش.

26.    عیاشی، ابونصر محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، (قرن سوم)، رسولی محلاتی، هاشم، مطبعه العلمیه، قم، 1368.

27.    غروی نائینی، محمد حسین، فوائدالاصول، انتشارات مؤسسه نشر اسلامی، قم.

28.    غزالی، محمد، المستصفی من علم الاصول، مدینه منوره، شرکة المدینة المنورة للطباعة، 2008م.

29.    فاضل، محمد، سیری کامل در اصول فقه، فیضیه، قم، چ اول، 1378 ش.

30.    قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت .

31.    کلینی، ابی جعفر محمد بن یعقوب، اصول کافی، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، 1375.

32.    لویس معلوف، فرهنگ المنجد، بیروت، دارالمشرق، چ بیست و یک، 1986م.

33.    مشکینی اردبیلی، علی، اصطلاحات الاصول، حکمت، قم، چ دوم، 1348ش.

34.    --------------، الرسائل الجدیده، المکتبه الاسلامیه الکبری، قم، چ دوم، 1397ق.

35.    مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، دارالکتب العلمیه، قم، چ دوم، 1391ق.

36.    موسوی بجنوردی، سید میرزا حسن، منتهی الاصول، مکتبه بصیرتی، قم، چ دوم.

37.    نوری، میرزا محمد حسین، فصل الخطاب فی اثبات کتاب رب الارباب.

ولایی، عیسی، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، نشر نی، تهران، چ دوم، 1380