نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته کارشناسی ارشد معارف قرآن دانشگاه مفید و دانشجوی دکتری دانشگاه قم،قم، ایران.

چکیده

قاعده نفی سبیل که گاه با «العلو»، «الاستعلاء» و «الإسلام یعلو و لا یعلی علیه» نیز از آن تعبیر می‌شود، از قواعد مهم فقهی است که مستند به آیات قرآن، اخبار مستفیض و اجماع است. فقها در مواردبسیاری این قاعده را مبنای استنباط احکام فرعیه قرار داده‌اند. براساس مفاد این قاعده، هرعملی‌که سبب شود دشمنان دین و یا غیر مسلمان راهی برای سلطه و ولایت بر مسلمان یا مسلمانان پیدا کنند، حرام است. گفته شده: «لسان قاعدۀ نفی سبیل، حکومت واقعی بر ادلۀ اولیة است، یعنی به مقتضای این قاعده هرعقد و پیمان و هرمعامله و ایقاع و قراردادی به حسب طبع اولی‌اش اگر موجب علو وعزت و شرف کافر بر مسلم بشود منفی است و اعتبار حقوقی ندارد.» موضوع تحقیق و پژوهش درمقاله پیش رو، قاعده نفی سبیل است. نویسنده در این مقاله به بحث از مفهوم و مفاد قاعده نفی سبیل، موقعیت فقهی آن و مستندات آن پرداخته و در نهایت برخی از فروع فقهی مبتنی بر این قاعده را تحلیل می‌کند. همچنین نویسنده ضمن بحثی مستوفی از مستندات این قاعده، تنها مستند قابل اعتنای این قاعده را درک عقل دانسته و توجه به اقتضای درک عقل را در استناد به این قاعده بایسته و حتمی می‌داند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Review of the Principle of Nafye Sabil (or Rejection of the Faithless)

نویسنده [English]

  • Seyed-MohammadAli Hashemi

Master of Science in Quran Mofid University and Ph.D. Student of Qom University, Qom, Iran.

چکیده [English]

The principle of Nafye Sabilwhich is sometimes referred to as «العلو», «الاستعلاء» and «الإسلام یعلوولا یعلى علیه» is one of the important Islamic principles that is documented by Qur’an verses, Al-Akhbar Al-Mustafiz and Ijma (Consensus). In many cases jurists have taken this law as the basis of inferring subordinate rules. According to the  provisions of this principle, any action which paves the way for the enemies of religion or non-Muslims to have guardianship and domination over a Muslim or Muslims is forbidden by Islam (Hara’m). It has been said, “The goal of the principle of Nafye Sabil, is real domination over the primary case which means according to this principle, any contract, treaty, compact and agreement, leading to loftiness, honor and dignity of the faithless over Muslims, based on its initial nature, is negated and it has no legal credit.” The subject of present study is the principle of Nafye Sabil. The author in this article discusses the concept and provisions of the principle of Nafye Sabil, its religious position, and documents, and finally analyzes some subordinate religious rules based on this principle. Adequately arguing about the evidence of this principle, the author believes that the only reliable evidence of this principle is the reason, and that it is absolutely necessary to consider the reason while documenting this principle.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nafye Sabil
  • rejecting dominance
  • Islamic dignity
  • Islamic power
  • Islam and foreign policy

  1. قرآن کریم.
  2. ابن العربی، محمد بن عبدالله بن ابوبکر، احکام القرآن، بی جا، بی تا.
  3. بابایـی، احـمد علـی، برگزیـده تفسـیر نـمونه، تـهران: دار الکتـب الاسـلامیه، چ سیزدهم، 1382.
  4. بحرانی، سید‌هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهـران: بنیاد بعثـت، چ اول، 1416.
  5. بهجت، محمد تقی، استفتاءات، قم: دفتر حضرت آیة الله بهجت، چ اول، 1428.
  6. جعفری یعقوبکوثر، بی جا، بی تا.
  7. حلّی، (علامه) حسن بن یوسف بن مطهر، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
  8. خمینی، سید روح اللّه، تحریر الوسیلة، مترجم: علی اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1425.
  9. خویی، سید ابو القاسم، محاضرات فی الأصول، 5 جلدی، انتشارات انصاریان، 1417ق.
  10. ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، اسباب النزول، تهران: نشرنی، چ اول، 1383ش.
  11. سیفی مازندرانی، علی اکبر، مبانی الفقه الفعال فی القواعد الفقهیة الأساسیة، قم، دفتر انتشارات اسلامی، اول، 1425ق.
  12. شبیری زنجانی، سید موسی، کتاب نکاح، قم: مؤسسه پژوهشی رای‌پرداز، چ اول، 1419ق.
  13. طباطبایی، محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: موسوی همدانی، سید محمد باقر، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.
  14. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم، 1373ش.
  15. طوسی محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی بی تا.
  16. طیب، سید عبد الحسین، طیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشـارات اسلام، چ دوم، 1378ش.
  17. فیض کاشـانی، ملا محسـن، الأصـفی فی تفسیرالقرآن، انتـشارات دفتر تبلیـغات اسلامی قم، چ اول، 1418ق.
  18. قانون اساسی.
  19. «قلمرو اجتماعی دین از دیدگاه شهید صدر»، مجله حوزه، شماره 91، فروردین و اردیبهشت 1387.
  20. مصطفوی، سید محمد کاظم، مائة قاعدة فقهیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ چهارم، 1421ق.
  21. مغنیه محمد جواد، تفسیر الکاشف، دار الکتب الإسلامیة/ تهران، چ اول، 1424 ق.
  22. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ اول، 1374.
  23. موسوی، بجنوردی، سیـد محمد بن حسـن، قواعـد فقهیه، 2 جلد، تهران: موسسـه عروج، چاپ سوم، 1401.
  24. نجفی، محمد حسـن، جواهـر الکلام فی شرح شرائع الإسـلام، بیـروت: دار إحیاء التراث العربی، 1404ق.
  25. هاشمی، شاهرودی، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چ اول، 1426ق.