نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکترای علوم قرآن وحدیث دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

در چند موضع از قرآن، به مخالفان پیامبر۶ پیشنهاد شده است، اگر در ادعای افترا بودن قرآن صادقند، سخنانی همانند قرآن بیاورند. این قطعات قرآنی به «آیات تحدّی‌» موسومند. در کلام اسلامی و به تبع آن در تفاسیر، این دعوت که برای نشان دادن عجز بشر از چنین کاری است، حاکی از «اعجاز قرآن‌» تلقی می‌شود. مفسران و متکلمان مسلمان برای تبیین اعجاز قرآن، تحدّی را به نظریه کلامی معجزه پیوند می‌زنند. در این مقاله سعی کرده‌ایم نشان دهیم دلالت قطعات تحدّی که حاوی احتجاجی بر اصالت وحی قرآنی‌اند، مستقل از دلالت «آیات الهی‌» است که طبق کاربرد قرآنی این اصطلاح، دلایلی خداشناختی و معادشناختی‌اند. قطعات تحدّی انگاره «افترا بودن قرآن‌» را از طریق نفی امکان افترا بودن چنین متنی رد می‌کنند و بر این امر با احتجاج به کیفیات محتوایی قرآن دلیل می‌آورند. چهار مورد از این قطعات حاوی قالب امری «فأتوا بحدیث/ بعشر سور/ بسورة مثله/من مثله‌» است که بیشترین توجه مفسران را به خود جلب کرده است و نام «تحدّی‌» نیز به همین اعتبار به این قطعات داده شده است.
بنا به ماهیت گفتاری قرآن، همه مقدمات و مفروضات این احتجاج در الفاظ همة این قطعات مذکور نیست؛ بخشی از آن‌ها که در بافت‌های مشابه دیگر مورد اشاره قرار گرفته و برای مخاطبان زمان نزول آشنا و شناخته شده بوده، در پاره‌ای از این قطعات مقدّر گرفته شده و در برخی دیگر تصریح شده است. برای فهم درست معنای قطعات تحدّی، باید بخش‌های دیگر احتجاج را در بافت‌های قرآنی مشابه یافت و این پازل را تکمیل کرد. در تلاش مفسران برای بازسازی احتجاج مندرج در این قطعات، عنصر مهم بافت مفقود است و در عوض، از پیش‌فرض‌های کلامی برای پر کردن خلأهای بحث استفاده شده است.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Reasons for the Authenticity of the Quranic Revelation from the Perspective of the Quran: Rethinking the Interpretation of the Challenge Verses

نویسنده [English]

  • Narjes Mousavi Andarzi

Ph.D. in Quran Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

In various places in Quran, it is suggested to the enemies of Prophet Mohammad (PBUH) that if they truly claim Quran to be fabricated, they should bring words akin to Quran. These parts are called the "Challenge Verses". In Islamic theology (Ilm al-Kalam) and consequently in the interpretations of Quran, this invitation which is to show the inability of mankind to do such task, is considered as "The Miracle of Quran". Interpreters and scholars of Kalam (Mutakallim), in order to explain the miracle of Quran, link the Challenge to the theological theory of Miracle. This paper tries to show that the Challenge verses which contain arguments for the authenticity of the Quranic revelation, are separate from the implication of "Divine Verses" which according to the Quranic use of this phrase, are the reasons for the knowledge of God and eschatology.
The Challenge verses reject the notion of "fabrication of Quran" by denial of the possibility of such text being fabricated, and argue with references to the qualities of the Quranic content. Four examples of such verses are in an imperative format, which draws the attention of interpreters mostly, and that is why these verses are referred to as "Challenge".
Due to the verbal nature of Quran, all the preliminaries and assumptions of this argument is not in the words of these verses. Some parts are mention in between similar contexts which were familiar for the audience of the time of revelation, and some parts are supposed predestined and some parts are explicitly mentioned. To correctly understand the meaning of Challenge verses, one needs to find other parts of the argument in similar Quranic context and complete the puzzle. In the efforts of interpreters to rebuild the argument mentioned in these verses, the key factor is the missing context, in return some theological (Kalami) presuppositions are used to fill the voids of this discussion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Challenge of Quran
  • Miracle of Quran
  • The Authenticity of Revelation of Quran

  1. قرآن کریم؛ ترجمه‌های عزت الله فولادوند و عبدالمحمد آیتی (با اندکی تصرف).
  2. آلوسی، سید محمود؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم‏، جلد1، بیروت، دارالکتب العلمیة‏، 1415ه.ق.
  3. ابن اثیر، مجد الدینمبارک بن محمد؛  النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، تحقیق طاهر احمد الزاوی و محمود محمد الطناحی‏، جلد2، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1367.
  4. ابوالحسن اشعری، علی بن اسماعیل؛ مقالات الإسلامیین، تحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، قاهره، مکتبة النهضة المصریة، 1369ه.ق/1950م.
  5. ابوالحسین خیاط معتزلی، عبد الرحیم بن محمد؛  الانتصار، مقدمه، تحقیق و تعلیق نیبرگ؛ بیروت، دار قابس، بی‌تا.
  6. ابو الفرج اصفهانی، علی بن حسین؛  الأغانی، جلد4، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، 1415ه.ق.
  7. ایزوتسو، توشی هیکو؛ خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1374.
  8. بغدادی، عبد القاهر؛  الفرق بین الفرق، تحقیق محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا.
  9. بوکای، موریس؛ تورات، انجیل، قرآن و علم، ترجمه ذبیح الله دبیر، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374.
  10. بیضاوی، عبد الله بن عمر؛  انوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق محمد عبد الرحمن المرعشلی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1418ه.ق.
  11. جاحظ، عمرو بن بحر؛ البیان و التبیین، تبویب و شرح علی بو ملحم، جلد1 و جلد6‏، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1423ه.ق/2002 م.
  12. ـــــــــــــــــــ؛  الحیوان، تحقیق محمد باسل عیون السود؛ جلد7، چاپ دوم، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1424ه.ق.
  13. خلیل بن احمد؛  ترتیب کتاب العین، تحقیق مهدی المخزومی و ابراهیم السامرائی، تصحیح أسعد الطیب، قم، انتشارات اسوه، 1414ه.ق.
  14. شوکانی، محمد بن علی؛ فتح القدیر، دمشق، دار ابن کثیر، بیروت، دار الکلم الطیب، 1414ه. ق.
  15. طباطبایی، سید محمد حسین؛  المیزان فی تفسیر القرآن، جلد 5، جلد10 و جلد13، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1417ه.ق.
  16. طبرسی، حسن بن فضل؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، 1372.
  17. طبری، محمد بن جریر؛ جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت، دار المعرفة، 1412ه.ق.
  18. فخر الدین رازی، محمد بن عمر؛ مفاتیح الغیب، بیروت، دار الإحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ه.ق.
  19. مرزوقی اصفهانی، احمد بن محمد بن الحسن‏؛  الازمنة و الامکنة، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1417ه.ق.
  20. موسوی اندرزی، نرجس؛ بازاندیشی در تفسیر آیه نسخ: نسخ آیات اقناعی و علل آن‌، دوفصلنامه تخصصی پرتو وحی، آذرماه 94، شماره اول.
  21. ـــــــــــــــــــــ؛ صرفه در اندیشه‌های کلامی نظام، در دست چاپ.
  22. ـــــــــــــــــــــ؛ مصطلح قرآنی آیه و مصطلح کلامی معجزه: معجزه به مثابه یکی از اقسام آیه‌، در دست چاپ.