نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

آیه 106 سوره بقره و آیه 101 سوره نحل، در علوم قرآنی به آیه نسخ معروف‌اند و تفسیر مشهور، این آیات را به مبحث نسخ احکام ارتباط می‌دهد. این مقاله در پرتو تصور نگارنده از «آیات الهی» قرآن که برای آن‌ها کارکردی خداشناختی لحاظ می‌کند، می‌کوشد آیات نسخ را در بافت متصل آن‌ها مورد بازخوانی قرار دهد. بر این اساس، این قطعات قرآنی از متروک شدن آیات اقناعی (ویژه) خبر می‌دهند و انواع دیگری از آیات را جانشین آن معرفی می‌کنند. در پرتو این تفسیر، برخی زوایای مبهم این قطعات قرآنی روشن و اشکالات وارد بر تفسیر رایج برطرف می‌گردد. در ادامه این مقاله به واکاوی اسباب ممنوعیت نزول آیات اقناعی در قرآن می‌پردازد. در نتیجه این بازخوانی، بعدی از گفتمان‌های متعارضی آشکار می‌شود که در دوره اخیر مکی در جریان بوده است و طی آن کشمکشی جدل‌آمیز میان پیامبر۹ و معارضان بر سر نزول آیات اقناعی برقرار بوده است که در نهایت با واکنش قاطع قرآن چنین امری به کلی مردود اعلام شده است. هم چنین این بررسی تبیین می‌کند که چرا قرآن کریم درخواست اهل کتاب و مؤمنان برای نزول آیتی ویژه را درخواستی کفرآمیز تلقی کرده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Rethinking the Interpretation of the Verses of Abrogation: The Abrogation of Persuasive Verses and its Reasons

نویسنده [English]

  • Narjes Mousavi Andarzi

چکیده [English]

The verse 106 of Surah Al-Baqarah and the verse 101 of Surah An-Nahl are known as abrogated verses, and the well-known interpretation associates these verses to the issue of the abrogation of laws. In light the author’s perception of the “divine verses” that are considered to have theological/theistic functions, this paper makes an attempt to reread the abrogation verses in their contexts. Based on this, these Quranic pieces announce that (special) persuasive verses to have been abandoned and replaced by other kinds of verses. In light of this interpretation, some of the obscure aspects of these Quranic pieces become clear and criticisms levelled at this interpretation are resolved. Next, this paper investigates the reasons for the prohibition of the revelation of persuasive verses in the Quran.  As a result of this rereading, one dimension of conflicting discourses was revealed. The discourses which were popular in the late Meccan period during which there was a quarrelsome dispute between the Prophet (PBUH) and his opponents over the revelation of persuasive verses, which was eventually met with the Quran’s decisive reaction that has ruled the revelation of those verses out. Furthermore, this study clarifies why the Holy Quran considers profane the request of the followers of the Quran and believers to reveal a special verse.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Abrogation Verses؛ Persuasive Verses؛ Abrogator؛ Abrogated
  • Interpretation

  1. قرآن کریم، ترجمه فولادوند.
  2. انجمن کتاب مقدس، کتاب مقدس، بی‌تا، بی‌جا.
  3. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج 1، بیروت، دارالکتب العلمیة‏، 1415 ﻫ. ق.
  4. بلاغی نجفی، محمد جواد، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، ج1، قم،  بنیاد بعثت، 1420 ﻫ. ق.
  5. بیضاوی، عبدالله‌بن‌عمر،  انوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق: محمد‌ عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دار إحیاء ‌التراث‌العربی، 1418 ﻫ. ق.
  6. خطیب، عبدالکریم، التفسیر القرآنی للقرآن، قاهره، دارالفکرالعربی‏‫، بی‌تا.
  7. خوئی، سید ابو القاسم، البیان، الطبعة الثامنة، [بی‌جا]، انوار الهدی، 1401 ﻫ. ق. /1981م.
  8. زمخشری، محمود بن عمر، الکشافعن حقائق غوامض التنزیل، چاپ سوم، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407 ﻫ. ق.
  9. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت، دار ابن کثیر، 1407ﻫ. ق. /1987م.
  10. طباطبائی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ﻫ. ق.
  11. طبرسی، محمد بن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت، دار المعرفة، 1412 ﻫ. ق.
  12. طوسی، محمد بن الحسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن،با مقدمه شیخ آغابزرگ طهرانی و تحقیق احمد قصیر العاملی،  بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  13. عاملی، جعفرمرتضی؛ حقائق هامّة حول القرآن الکریم، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
  14. عسکری، سیدمرتضی، القرآن الکریم و روایات المدرستین، چاپ سوم، ق‍م‌: دان‍ش‍ک‍ده‌ اص‍ول‌ ال‍دی‍ن‌، ۱۳۸۲ ـ ۱۳۸۱ ﻫ. ش.
  15. رازی، محمد بن عمر فخر الدین، مفاتیح الغیب،چاپ سوم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1420 ﻫ. ق.
  16. فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحی القرآن، الطبعة الثانیة، بیروت، دار الملاک، 1419 ﻫ. ق.
  17. مراغی، احمد مصطفی، تفسیر المراغی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  18. موسوی اندرزی، نرجس، و آذرتاش آذرنوش، «مفاهیم آیه در دوره پیش از اسلام، ریشه‌شناسی و معناشناسی»، الجمعیة الایرانیة للغة العربیة و آدابها؛ ﺷﻤﺎره 17، زﻣﺴﺘﺎن 1389 ﻫ. ش/ 2011 م، ﺻ63 ـ 105.
  19. ــــــــــــــ، «مصطلح قرآنی آیه و مصطلح کلامی معجزه، معجزه به مثابه یکی از اقسام آیه»؛ چاپ نشده.